Moduł do programu, którego producent nie rozwija, da się dobudować bezpiecznie, pod warunkiem że nie ingeruje w sam program. Nowa funkcja powstaje obok jako osobna aplikacja: czyta dane ze starego systemu, własne dane trzyma u siebie, a do starej bazy zapisuje tylko drogą sprawdzoną wcześniej na kopii. Taka dobudowa nie zatrzyma starzenia się programu, ale daje czas i porządkuje wiedzę o danych przed przyszłą wymianą.
Dlaczego nie da się po prostu zmienić programu
Bez producenta zwykle nie ma kodu źródłowego, dokumentacji ani nikogo, kto odpowie na pytanie, co oznacza dane pole w bazie. Program jest zamkniętym pudełkiem. Można obserwować, co do niego wchodzi i co wychodzi, ale nie da się go przebudować od środka.
Stąd bierze się podejście „obok”. Dostawka, czyli potoczna nazwa rozszerzenia dobudowanego do programu, który firma już ma, nie zmienia ani jednego pliku starego systemu. Stary program dalej robi swoje, a nakładka dokłada to, czego brakuje.
Przykład: firma serwisowa od lat prowadzi zlecenia w programie, którego autor zamknął działalność. Program dobrze liczy rozliczenia, ale technicy nie mają do niego dostępu w terenie. Zamiast wymieniać wszystko, firma dostaje aplikację w telefonie, która pokazuje zlecenia odczytane ze starej bazy, a notatki i zdjęcia z wizyt zbiera we własnej.
Jak bezpiecznie dobudować dodatkowy moduł do systemu?
Kolejność ma tu większe znaczenie niż technologia.
- Kopia i środowisko testowe. Zanim ktokolwiek dotknie danych, powstaje pełna kopia bazy i drugi egzemplarz programu, na którym wolno wszystko zepsuć. Przy okazji sprawdzasz, czy kopię faktycznie da się odtworzyć.
- Rozpoznanie danych. Na kopii ustala się, w których tabelach leżą zlecenia, kontrahenci i dokumenty oraz jak są ze sobą powiązane. Wynik trzeba spisać. Często jest to pierwsza dokumentacja, jaką ten system dostaje.
- Odczyt. Moduł łączy się z bazą przez konto, które ma prawo wyłącznie czytać. Nawet błąd w nowej aplikacji niczego wtedy w starym programie nie zmieni.
- Własna baza na własne dane. Wszystko, co nowa funkcja tworzy, trafia do osobnej bazy modułu, a nie do tabel dopisanych w starej.
- Zapis tylko sprawdzoną ścieżką. Jeśli wynik musi wrócić do starego programu, najbezpieczniej użyć tego, co program sam przewiduje: importu z pliku albo wbudowanej wymiany danych.
Bezpośredni zapis do tabel to ostateczność. Wymaga prób na kopii i porównania, co dokładnie zmienia w bazie sam program, gdy użytkownik wykonuje tę samą operację z klawiatury.
Czego nie robić z bazą starego programu
Większość szkód przy takich pracach nie wynika ze złej woli, tylko z pośpiechu. Lista rzeczy zakazanych jest krótka:
- Nie poprawiaj danych zapytaniem na bazie produkcyjnej bez kopii i bez próby na środowisku testowym. Stary program może przechowywać numeratory, salda i sumy w miejscach, których na pierwszy rzut oka nie widać.
- Nie dopisuj kolumn ani tabel do bazy programu. Nie wiesz, jak zareaguje na nie funkcja naprawy bazy albo archiwizacji.
- Nie dawaj modułowi konta administratora bazy, bo „tak było szybciej”.
- Nie zakładaj, że nazwa pola mówi, co w nim jest. Sprawdź to na prawdziwych dokumentach.
- Nie zostawiaj wiedzy o połączeniu w głowie jednej osoby.
Stary program bez producenta zwykle wybacza odczyt. Zapisu, którego sam nie wykonał, może nie wybaczyć, a nie będzie kogo zapytać dlaczego.
Kiedy moduł to tylko odroczenie wymiany?
Uczciwie: prawie zawsze. Program bez producenta nie dostanie poprawek bezpieczeństwa ani zmian wynikających z nowych przepisów. Dobudowa daje czas, ale tego nie cofa.
Wymianę trzeba zaplanować z datą, a nie „kiedyś”, gdy:
- program działa tylko na systemie operacyjnym, który sam stracił wsparcie,
- nie da się w nim spełnić nowego obowiązku, na przykład w fakturowaniu,
- baza zbliża się do limitu rozmiaru albo program wyraźnie zwalnia,
- jedyna osoba, która zna program, zapowiedziała odejście,
- kolejne nakładki zaczynają obchodzić ograniczenia poprzednich.
Dobra wiadomość jest taka, że dobrze zrobiony moduł ułatwia późniejszą wymianę. Struktura danych jest już opisana, część pracy odbywa się w nowej aplikacji, a stary program można wygaszać etapami, zamiast przełączać całą firmę w jeden weekend. O samym rozpoznaniu piszemy w poradniku stary system bez dokumentacji i autora, a o wyborze drogi w artykule stara aplikacja: przepisać, opakować czy zostawić.
Jak się do tego zabrać
Zbierz trzy informacje: na jakiej bazie danych działa program, czy ma jakikolwiek import i eksport oraz kiedy ostatnio odtwarzano jego kopię zapasową. Jeśli na trzecie pytanie nikt nie zna odpowiedzi, zacznij od kopii, a dopiero potem myśl o module.
Bezpieczne połączenie nowej funkcji ze starym programem budujemy w ramach integracji systemów i API, także wtedy, gdy program nie ma gotowego interfejsu i trzeba oprzeć się na odczycie z bazy albo na plikach. Gdy rozszerzenie przestaje wystarczać, kolejnym krokiem jest modernizacja starych aplikacji i systemów, prowadzona etapami i z zachowaniem danych.