Excel w firmie dobrze sprawdza się w analizach i szybkich wyliczeniach, a źle jako system, w którym kilka osób jednocześnie prowadzi zamówienia, grafik albo rozliczenia. Granica przebiega tam, gdzie arkusz przestaje być notatnikiem jednej osoby, a staje się wspólnym źródłem prawdy dla zespołu. Wtedy zamiast Excela potrzebna jest mała aplikacja z bazą danych, a arkusz wraca do roli, w której jest najlepszy.
Dlaczego Excel w firmie tak łatwo staje się systemem
Bo jest pod ręką, nie wymaga zgody ani budżetu i każdy umie go otworzyć. Ktoś robi tabelę zamówień na próbę. Po roku ma ona kilkanaście zakładek, kolory o ustalonym znaczeniu i makro napisane przez osobę, która już w firmie nie pracuje.
To nie jest błąd. Arkusz to dobry prototyp: pokazuje, jakich danych firma naprawdę potrzebuje i jak wygląda proces. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy prototyp zostaje w codziennej pracy na lata.
Typowa sytuacja: firma usługowa prowadzi w jednym arkuszu grafik ekip, w drugim zlecenia, w trzecim rozliczenia godzin. Te same nazwiska i numery zleceń wpisuje się trzy razy. Raz w miesiącu ktoś długo ustala, dlaczego sumy się nie zgadzają.
Po czym poznać, że arkusz przestał wystarczać?
Sygnały powtarzają się niezależnie od branży:
- Kilka wersji pliku. „Zamówienia_ostateczne_poprawione” krąży w poczcie i nikt nie jest pewien, która kopia jest aktualna.
- Formuły, których nikt nie rozumie. Arkusz liczy, ale nikt nie potrafi wyjaśnić jak, i nikt nie odważy się nic zmienić.
- Brak uprawnień. Każdy widzi wszystko i każdy może wszystko nadpisać, łącznie ze stawkami i marżami.
- Brak historii. Nie da się ustalić, kto i kiedy zmienił ilość w zamówieniu.
- Ręczne przepisywanie. Dane z arkusza ktoś potem wpisuje do programu księgowego, magazynowego albo CRM.
- Jedna osoba od arkusza. Gdy idzie na urlop, proces staje.
Jeden sygnał to jeszcze nie powód do zmian. Trzy naraz oznaczają, że arkusz pełni funkcję, do której nie został stworzony.
Przykład do policzenia: jeśli trzy osoby codziennie przez 20 minut przepisują dane z arkusza do innego programu, daje to godzinę dziennie, czyli około 20 godzin w miesiącu. Podstaw własne liczby i dolicz czas szukania pomyłek.
Co zamiast Excela?
Najczęściej nie duży system, tylko mała aplikacja z bazą danych, zbudowana wokół jednego procesu. Różnica w stosunku do arkusza jest konkretna:
- dane są w jednym miejscu i każdy pracuje na tej samej, aktualnej wersji,
- każda osoba loguje się na własne konto i widzi tyle, ile potrzebuje,
- aplikacja pilnuje reguł: nie przyjmie zamówienia bez klienta ani terminu z przeszłości,
- każda zmiana ma autora i datę,
- formularz działa też w telefonie, więc dane wpisuje ten, kto je ma, tam gdzie powstają,
- kopia zapasowa obejmuje całą bazę, a nie plik na czyimś pulpicie.
Taka aplikacja nie musi stać osobno. Może być dostawką, czyli potocznie rozszerzeniem dobudowanym do programu, który firma już ma: pobiera z niego kontrahentów i towary, a gotowe zamówienia albo godziny odsyła z powrotem. Wtedy znika też ręczne przepisywanie.
Zanim zlecisz budowę, sprawdź, czy brakującej funkcji nie ma program, którego już używasz. Bywa, że moduł grafików albo zleceń jest w nim od dawna, tylko nikt go nie uruchomił.
Czy trzeba całkiem zrezygnować z arkusza?
Nie. Arkusz zostaje do analiz, symulacji i jednorazowych zestawień, bo w tym jest szybki i wygodny. Zmienia się kierunek przepływu danych. Dane powstają w aplikacji, a do arkusza trafiają eksportem albo stałym połączeniem tylko do odczytu.
Osoba od finansów dalej buduje swoje zestawienia, ale na danych, których nikt po drodze nie przepisał ręcznie. Podobnie działa łączenie danych z kilku programów, o czym piszemy w artykule raporty zarządcze z danych kilku systemów.
Arkusz jest dobrym miejscem na pytania do danych. Złym miejscem na same dane.
Jak przejść z arkusza do aplikacji
Przejście nie wymaga rzucania wszystkiego naraz. Sprawdza się taka kolejność:
- Wybierz jeden arkusz, który sprawia najwięcej kłopotu.
- Spisz jego kolumny, reguły i wyjątki. Arkusz jest gotowym opisem tego, czego potrzebujesz.
- Uporządkuj dane przed przeniesieniem: zdublowanych kontrahentów, różne zapisy tej samej nazwy, puste pola.
- Przez krótki czas prowadź arkusz i aplikację równolegle i porównuj wyniki.
- Wyznacz dzień, od którego arkusz jest tylko do odczytu.
Narzędzia, które zastępują arkusz w codziennej pracy, budujemy jako aplikacje mobilne i desktopowe dla firm. Jeżeli największym problemem jest przepisywanie danych między programami, często wystarczy sama integracja systemów i API, bez nowej aplikacji.
O tym, jak wybrać pierwszy proces i policzyć, czy zmiana się opłaci, piszemy w artykule o automatyzacji procesów w MŚP. Jeśli rolę systemu pełni u Ciebie nie arkusz, lecz stara baza biurkowa, zajrzyj do poradnika o migracji z Accessa do aplikacji webowej.